Nisap Nedir? Zekat Nisabı (Altın & Gümüş)

By the Editorial Team · reviewed against our sources · updated September 2026 · guidance, not a fatwa

Nisap nedir?

Nisap, sözlükte “sınır, ölçü” anlamına gelir. Fıkıhta ise zekatın farz olması için gereken en az mal miktarını ifade eder. Bir Müslüman, temel ihtiyaçlarından ve borçlarından fazla olarak nisap miktarına ulaşan bir mala sahipse ve bu malın üzerinden bir kameri yıl geçmişse, dinen “zengin” (ganî) sayılır ve zekat vermekle yükümlü olur. Nisabın altında kalan kişi zekatla mükellef değildir; hatta zekat alabilecek durumda olabilir.

Zekat nisabı ne kadar? Altın ve gümüş ölçüsü

Nisap, Peygamber döneminde altın ve gümüş miktarıyla belirlenmiştir. Klasik ölçüler şöyledir:

Aradaki farkın sebebi, miskal ve dirhem gibi tarihsel birimlerin gram karşılığındaki küçük farklılıklardır. Her iki yaklaşım da geçerli kabul edilir; hangi değerin esas alındığını öğrenmek için başvurduğunuz kurumun açıklamasına bakabilirsiniz. Bu farkı dürüstçe belirtmek önemlidir, çünkü kullanılan ölçü ödenecek tutarı etkileyebilir.

Altın nisabı mı, gümüş nisabı mı esas alınır?

Hz. Peygamber döneminde altın ve gümüş nisapları birbirine denk değerdeydi. Ancak günümüzde altın ile gümüş arasındaki fiyat farkı çok açıldığı için, hangi nisabın esas alınacağı önemli hale geldi. Gümüş nisabının parasal değeri daha düşük olduğundan, gümüşü esas almak daha fazla kişinin zekat vermesini ve dolayısıyla fakirin daha çok gözetilmesini sağlar. Bu yüzden birçok âlim ihtiyat ve fakirin lehine olması bakımından gümüş nisabını tavsiye eder. Buna karşın uygulamada pek çok kurum, altın nisabını temel alır. İkisi arasında seçim yaparken niyetinizin fakiri gözetmek olduğunu hatırlamak faydalıdır.

Nakit ve ticaret malında nisap nasıl uygulanır?

Nisap yalnızca elinizdeki altın veya gümüş için geçerli değildir. Nakit para, banka mevduatı, döviz ve ticaret mallarının toplam değeri de altın (veya gümüş) nisabıyla karşılaştırılır. Yani elinizde hiç altın olmasa bile, biriken paranız nisap değerine ulaşıyorsa zekat gerekir. Farklı türdeki varlıklar (nakit + altın + ticaret malı) birbirine eklenerek tek bir toplam üzerinden değerlendirilir.

Nisap örnek hesabı

Aşağıdaki rakamlar temsilidir, güncel fiyat değildir. Gram altın fiyatı örnek olarak 4.300 TL alınmıştır.

Görüldüğü gibi nisabın TL karşılığı, kullanılan altın fiyatına göre her yıl (hatta her gün) değişir. Bu yüzden nisabı güncel fiyatla hesaplamak gerekir. Hazır bir zekat hesaplama aracı bu işi kolaylaştırır.

Havl: nisabın üzerinden bir yıl geçmesi

Nisaba ulaşmak tek başına yeterli değildir; bu malın üzerinden bir kameri yıl (havl) geçmiş olmalıdır. Kameri yıl, miladi yıldan yaklaşık 10-11 gün kısadır. Yılın başında ve sonunda nisap mevcutsa, yıl içinde miktar geçici olarak nisabın altına inse bile çoğu görüşe göre zekat düşmez; yıl ortasında kısa süreli dalgalanmalar dikkate alınmaz.

Nisap ile ilgili sık karışan noktalar

• Nisap, verilecek zekatın kendisi değildir; sadece zekatın farz olup olmadığını belirleyen eşiktir.
• Nisabı aşan kısmın değil, nisabı aşıyorsa toplam net malın %2,5’i verilir.
• Temel ihtiyaçlar (ev, giyecek, kullanılan araç) nisap hesabına katılmaz.
• Borçlar düşüldükten sonra kalan tutar nisapla karşılaştırılır.

Nisabı öğrendikten sonra ne yapmalı?

Malınızın nisaba ulaştığını ve havlin dolduğunu tespit ettiyseniz, sıra zekat tutarını hesaplamaya gelir. Bunun için zekat hesaplama sayfasını kullanabilir, zekatın tanımı ve şartları için zekat nedir sayfasına, sadece altın için altın zekatı sayfasına bakabilirsiniz. Ramazan’a özel fitre hesaplama ise ayrı bir yükümlülüktür. Zekatı kimlere verebileceğinizi ise zekat kimlere verilir sayfasında bulacaksınız.

Nisap neden altın ve gümüşe bağlandı?

Nisabın altın ve gümüş gibi değerli madenlere bağlanmasının temelinde, bu madenlerin tarih boyunca istikrarlı bir değer ölçüsü olması yatar. Peygamber döneminde para birimleri altın (dinar) ve gümüş (dirhem) esasına dayanıyordu; nisap da bu birimlerle belirlendi. Günümüzde kâğıt para kullanılsa da, nakit paranın nisabı yine altın veya gümüş değerine göre tespit edilir. Böylece enflasyon karşısında dahi zenginlik sınırı, sabit bir madde değerine bağlı kalarak anlamını korur. Bu yaklaşım, farklı ülke ve dönemlerde zekatın adil biçimde uygulanmasını sağlar.

Farklı mal türlerini birleştirmek

Bir kişinin hem nakiti hem altını hem de ticaret malı olabilir. Bu durumda her bir kalem tek başına nisaba ulaşmasa bile, hepsinin toplam değeri nisap ölçüsünü buluyorsa zekat gerekir. Çünkü nakit, altın ve ticaret malı aynı amaca (zenginlik) hizmet eden ve birbirine eklenebilen mal türleridir. Örneğin 40 gram altını, 30 gram gümüşü ve bir miktar nakiti olan kişinin bu varlıklarının toplam TL değeri altın nisabına ulaşıyorsa, zekatla yükümlü olur. Bu birleştirme, gerçek zenginliğin tek bir kalemle değil, kişinin toplam mal varlığıyla ölçülmesini sağlar.

Nisap her yıl değişir mi?

Nisabın altın ve gümüş cinsinden gram ölçüsü sabittir; değişmez. Ancak nisabın TL karşılığı, altın ve gümüşün güncel piyasa fiyatına bağlı olduğu için sürekli değişir. Altın fiyatı yükseldikçe nisabın lira değeri de yükselir. Bu yüzden geçen yıl geçerli olan nisap tutarını bu yıl olduğu gibi kullanmak yanlış sonuç verir. Zekat hesabını yaptığınız gün, o günkü gram fiyatını esas alarak nisabın güncel karşılığını yeniden bulmanız gerekir. Pratik olması açısından, hesap gününüzü her yıl aynı hicri tarihe sabitlemek işinizi kolaylaştırır.

Borç düşüldükten sonra nisap kontrolü

Nisap değerlendirmesi, brüt varlık üzerinden değil, borçlar düşüldükten sonra kalan net varlık üzerinden yapılır. Yani önce zekata tabi tüm varlıklarınızı toplar, ardından vadesi gelmiş borçlarınızı bu toplamdan çıkarırsınız. Kalan net tutar nisap değerine ulaşıyorsa zekat gerekir; ulaşmıyorsa o yıl zekatla yükümlü olmazsınız. Bu sıralama önemlidir, çünkü borcu yüksek bir kişi kâğıt üzerinde varlıklı görünse de, net serveti nisabın altında kalabilir.

Nisap ile ilgili yaygın yanlış anlamalar. Nisap konusunda sık karşılaşılan bir yanılgı, nisabın verilecek zekat miktarıyla karıştırılmasıdır. Nisap bir eşiktir; zekatın farz olup olmadığını belirler, verilecek tutarı değil. Bir diğer yanlış anlama, yalnızca altını olanın zekat vereceği düşüncesidir; oysa nakit, mevduat ve ticaret malı da nisapla ölçülür. Ayrıca bazı kişiler, yıl içinde bir an nisabın altına düşünce zekatın tamamen kalktığını sanır; çoğu görüşe göre yıl başında ve sonunda nisap varsa, aradaki geçici dalgalanmalar dikkate alınmaz. Bu yanlış anlamaları bilmek, zekat hesabını daha sağlıklı yapmanıza yardımcı olur. Emin olamadığınız durumlarda güvenilir bir âlime ya da Diyanet gibi yetkili bir kaynağa danışmak, hem doğru hesabı yapmanızı hem de yükümlülüğünüzü gönül rahatlığıyla yerine getirmenizi sağlar.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, fetva değildir; hükümler mezheplere göre değişebilir, güvenilir bir âlime danışın.

Frequently asked questions