Zekat Nedir? Kimlere Farz, Nasıl Verilir

By the Editorial Team · reviewed against our sources · updated September 2026 · guidance, not a fatwa

Zekat nedir?

Zekat kelimesi sözlükte “artma, temizlenme, bereket” anlamlarına gelir. Terim olarak, belirli şartları taşıyan Müslümanların mallarının belli bir bölümünü, Allah’ın rızasını gözeterek belirli kişilere vermesidir. Zekat, hem malı manevi olarak temizleyen bir ibadet hem de toplumdaki ihtiyaç sahiplerini gözeten bir sosyal dayanışma kurumudur. Namaz bedeni bir ibadet iken, zekat mali bir ibadettir ve Kur’an-ı Kerim’de namazla birlikte pek çok kez zikredilir.

Zekat İslam’ın neyi sayılır?

Zekat, İslam’ın beş şartından (kelime-i şehadet, namaz, oruç, zekat, hac) biridir. Bu, zekatın dinî hayatın temel direklerinden biri olduğunu gösterir. Zekatın farziyeti Kur’an ve sünnetle sabittir; inkâr edilmesi mümkün değildir. Zenginin malında fakirin bir hakkı bulunduğu anlayışı, zekatın özünü oluşturur.

Zekat kimlere farzdır?

Zekatın bir kişiye farz olması için bazı şartların bir arada bulunması gerekir:

Bu şartları taşımayan, örneğin nisabın altında mala sahip olan kişiye zekat farz olmaz. Nisap konusunu ayrıntılı incelemek için nisap sayfamıza bakabilirsiniz.

Zekatın oranı ve hesabı

Nakit para, altın, gümüş ve ticaret mallarında zekat oranı sabittir: nisabı aşan net malın %2,5’i, yani kırkta biri. Örneğin, borçları düşülüp temel ihtiyaçları ayrıldıktan sonra net 200.000 TL zekata tabi malı olan bir kişi, 200.000 × 0,025 = 5.000 TL zekat verir. Aynı sonuca 200.000’i 40’a bölerek de ulaşılır. Tarım ürünleri ve hayvanlar gibi bazı mal türlerinde oran farklıdır; ancak günümüzde en çok karşılaşılan durum para ve altın zekatıdır. Hesabı kolayca yapmak için zekat hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Havl: bir yıl şartı ne anlama gelir?

Zekatın farz olması için nisaba ulaşan malın üzerinden bir kameri yıl geçmesi gerekir. Buna havl denir. Kameri (hicri) yıl, miladi yıldan yaklaşık 10-11 gün kısadır. Kişi her yıl aynı hicri tarihte malını gözden geçirip zekatını hesaplarsa, hem yükümlülüğünü zamanında yerine getirir hem de takibi kolaylaşır. Toprak mahsulleri gibi bazı ürünlerde havl şartı aranmaz; bunların zekatı hasat zamanı verilir.

Zekat nasıl verilir?

Zekat verirken niyet önemlidir; kişi verdiği malın zekat olduğuna niyet etmelidir. Zekat, ihtiyaç sahibine doğrudan elden verilebileceği gibi, güvenilir bir yardım kuruluşuna vekâlet verilerek de ödenebilir. Zekatın, verildiği kişinin mülkiyetine geçmesi (temlik) esastır; yani zekat parasıyla doğrudan bir hizmet satın alıp fakire vermek yerine, malın veya paranın kişinin eline/tasarrufuna geçmesi gerekir. Zekat kime verilebilir sorusunun ayrıntılı cevabı için zekat kimlere verilir sayfasına bakın.

Zekat kimlere verilir?

Zekatın verileceği yerler Kur’an-ı Kerim’de Tevbe suresi 9:60. ayette açıkça sayılmıştır. Bunlar fakirler, miskinler, zekat işinde çalışan görevliler, kalpleri İslam’a ısındırılacaklar, köleler (özgürlüğüne kavuşturulacaklar), borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmış kimselerdir. Bu sekiz sınıf dışındakilere zekat verilmesi geçerli olmaz. Ana-baba, çocuklar ve eş gibi bakmakla yükümlü olunan yakınlara zekat verilmez.

Zekat ile sadaka arasındaki fark

Ramazan ayına mahsus fıtır sadakası (fitre) ise ayrı bir yükümlülüktür ve zekattan farklıdır; ayrıntısı için fitre hesaplama sayfasına bakabilirsiniz.

Zekatın faydaları

• Malı manevi olarak temizler ve bereketlendirir.
• Zengin ile fakir arasında dayanışma ve sevgi bağı kurar.
• Servetin belirli ellerde toplanmasını engelleyerek gelir dengesini gözetir.
• Cimrilik ve mala aşırı bağlılık gibi kötü huylardan arınmaya yardım eder; kişiyi cömertliğe alıştırır.

Zekatınızı hesaplamaya hazır olduğunuzda zekat hesaplama sayfasını kullanabilir, altın için altın zekatı yöntemini inceleyebilirsiniz.

Zekatın toplumsal boyutu. Zekat, yalnızca bireysel bir ibadet değil; aynı zamanda toplumu ayakta tutan bir dayanışma kurumudur. Zenginin malından belirli bir payın düzenli olarak ihtiyaç sahiplerine aktarılması, gelir uçurumunu azaltır, yoksulluğun derinleşmesini önler ve toplumda güven bağını güçlendirir. İslam, servetin yalnızca belirli ellerde dönüp durmasını hoş görmez; zekat bu dolaşımı sağlayan mekanizmalardan biridir. Bu yönüyle zekat, hem veren için manevi bir arınma hem de alan için onurlu bir destek anlamına gelir. Zekatın düzenli ve doğru dağıtıldığı bir toplumda, yardıma muhtaç kesimlerin temel ihtiyaçlarının karşılanması kolaylaşır ve sosyal barış güçlenir; bu yönüyle zekat, bireysel sorumluluğu toplumsal bir faydaya dönüştüren örnek bir ibadettir.

Zekata tabi olan ve olmayan mallar

Her mal zekata tabi değildir. Zekat, temelde artıcı (nemalanan) nitelikteki mallar üzerinden hesaplanır. Aşağıdaki ayrım genel bir çerçeve sunar:

Tarım ürünleri ve belirli hayvanlar gibi mallarda ise farklı oran ve şartlar geçerlidir. Bu konudaki ayrıntılar için nisap ölçüsünü anlatan nisap sayfasına bakabilirsiniz.

Zekat vermek malı azaltır mı? Görünürde zekat malı azaltıyor gibi görünse de, dinî anlayışta zekat malı temizleyen ve bereketlendiren bir ibadettir. Zekat kelimesinin kökünde zaten “artma ve bereket” anlamı vardır. Kişi, malının %2,5’ini vererek hem malını manevi kirlerden temizler hem de kalan malına bereket umar. Ayrıca zekat, cimrilik ve mala aşırı bağlılık gibi kalbi hastalıklardan arınmaya yardım eder; veren kişiyi cömertliğe alıştırır. Bu yönüyle zekat, hem malı hem de veren kişinin gönlünü arındıran çift yönlü bir arınmadır.

Zekat vermeye nereden başlamalı?

Zekat yükümlülüğünüzü yerine getirmek için önce zekata tabi mallarınızı listeleyin, ardından borçlarınızı düşün ve kalan net tutarı nisapla karşılaştırın. Nisabı aşıyor ve havl dolmuşsa, tutarın %2,5’ini hesaplayıp hak sahiplerine ulaştırın. Bu adımları kolayca uygulamak için zekat hesaplama aracını, kimlere verebileceğinizi öğrenmek için zekat kimlere verilir sayfasını kullanabilirsiniz.

Zekat ile ilgili sık karıştırılan kavramlar

Zekat çevresinde birbirine karıştırılan birkaç kavram vardır. Fitre (fıtır sadakası), Ramazan’a mahsus ve kişi başı hesaplanan ayrı bir yükümlülüktür; zekatla aynı değildir. Fidye ise, iyileşme umudu olmayan hasta veya çok yaşlı kişilerin tutamadıkları oruç günleri için verdiği bedeldir. Öşür (uşr), tarım ürünlerinden alınan zekat türüdür ve oranı farklıdır. Nafile sadaka ise gönüllü olarak, miktar sınırı olmadan verilen yardımdır. Bu kavramların her biri farklı şart ve hesaba dayanır. Zekatı doğru yerine getirmek için önce hangi yükümlülükle karşı karşıya olduğunuzu netleştirmek gerekir. Ramazan’a özel yükümlülük için fitre hesaplama sayfası size yol gösterir. Bu kavramları birbirinden ayırmak, hem gereksiz bir yükümlülüğü kendinize farz kılmanızı hem de üzerinize düşen bir borcu atlamamanızı önler; her birinin şartı, zamanı ve hesabı ayrı olduğundan, doğru kavramı doğru yerde uygulamak önemlidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, fetva değildir; hükümler mezheplere göre değişebilir, güvenilir bir âlime danışın.

Frequently asked questions